കാസ്പിയൻ കടൽ: ഭൂമിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ഉൾനാടൻ ജലാശയം

By HisStories AI | November 14, 2025

⏱️ 6 min read

🎯 വിശദമായ വിവരണവും താരതമ്യവും
🧠 രസകരവും അപൂർവവുമായ വസ്തുതകൾ
👤 ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രധാന വ്യക്തികൾ
⏳ പ്രധാന സംഭവങ്ങളുടെ ടൈംലൈൻ
📚 കൂടുതൽ വായിക്കാൻ
❓ ക്വിസ്!
- ✅ ക്വിസ് ഉത്തരങ്ങൾ

NEW VIDEO

NEW VIDEO

വൈദ്യുതിക്കും മുൻപേ തീതുപ്പുന്ന ഡ്രാഗണുകൾ!

ചരിത്രം മറന്ന 'പുരാതന സൂപ്പർ വെപ്പണുകൾ'

WATCH NOW!

യൂറോപ്പിനും ഏഷ്യയ്ക്കും ഇടയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ വിസ്മയകരമായ ജലാശയം, അതിന്റെ വലിപ്പം കൊണ്ടും പാരിസ്ഥിതിക പ്രാധാന്യം കൊണ്ടും ലോകശ്രദ്ധ ആകർഷിക്കുന്നു. ചരിത്രവും ഭൂമിശാസ്ത്രവും സമ്പത്തും ഒരുമിക്കുന്ന ഒരു പ്രകൃതിവിസ്മയമാണിത്.

🎯 വിശദമായ വിവരണവും താരതമ്യവും

കാസ്പിയൻ കടൽ, പേര് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് പോലെ ഒരു കടലല്ല, മറിച്ച് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഉൾനാടൻ ജലാശയമാണ്. ഏകദേശം 371,000 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തൃതിയുള്ള ഇത്, ഭൂമിയുടെ ഉപരിതലത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ അടഞ്ഞ ജലാശയമാണ്. റഷ്യ, കസാഖ്സ്ഥാൻ, തുർക്ക്മെനിസ്ഥാൻ, ഇറാൻ, അസർബൈജാൻ എന്നീ അഞ്ച് രാജ്യങ്ങളുമായി ഇത് അതിർത്തി പങ്കിടുന്നു.

ഈ ജലാശയത്തിന്റെ ജലം പൂർണ്ണമായും ശുദ്ധമല്ല, എന്നാൽ സമുദ്രങ്ങളിലേതിനേക്കാൾ ഉപ്പുരസം കുറഞ്ഞ ഓരുജലമാണ് (brackish water). ഇതിനെ ഒരു ‘ശേഷിപ്പ് കടൽ’ (relict sea) എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്, കാരണം ഇത് ഒരിക്കൽ പ്രാചീന ടെതിസ് കടലിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. സമുദ്രങ്ങളുമായി നേരിട്ട് ബന്ധമില്ലാത്തതിനാൽ, ഇതിന്റെ ജലനിരപ്പ് നദികളിൽ നിന്നുള്ള ഒഴുക്കിനെയും ബാഷ്പീകരണത്തെയും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. വലിപ്പത്തിൽ, ഉപരിതല വിസ്തീർണ്ണമനുസരിച്ച് ഇത് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ തടാകമാണ്. എന്നാൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജലം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന തടാകം റഷ്യയിലെ ബൈക്കൽ തടാകമാണ്, അതിന്റെ ആഴം കാസ്പിയൻ കടലിന്റെ ശരാശരി ആഴത്തേക്കാൾ വളരെ കൂടുതലാണ്.

കാസ്പിയൻ കടലിന് അതിന്റേതായ ഒരു അതുല്യമായ ആവാസവ്യവസ്ഥയുണ്ട്. ലോകത്തിലെ സ്റ്റർജൻ (sturgeon) മത്സ്യങ്ങളുടെ 90 ശതമാനവും ഇവിടെ കാണപ്പെടുന്നു. ഇവയുടെ മുട്ടകളിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന കാവിയാർ (caviar) ലോകമെമ്പാടും പ്രശസ്തമാണ്. കാസ്പിയൻ സീൽ (Caspian seal) എന്ന അപൂർവ ഇനം സീലുകളും ഈ ജലാശയത്തിൽ വസിക്കുന്നു. എണ്ണയുടെയും പ്രകൃതിവാതകത്തിന്റെയും വലിയ ശേഖരങ്ങൾ കാസ്പിയൻ കടലിന്റെ അടിയിൽ ഒളിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു, ഇത് ഈ മേഖലയ്ക്ക് വലിയ സാമ്പത്തിക പ്രാധാന്യം നൽകുന്നു. മത്സ്യബന്ധനം, പ്രത്യേകിച്ച് സ്റ്റർജൻ മത്സ്യബന്ധനം, ഈ പ്രദേശത്തെ പ്രധാന വരുമാന മാർഗ്ഗമാണ്.

കാസ്പിയൻ കടലിന്റെ നിയമപരമായ പദവി ഒരു തടാകമാണോ അതോ കടലാണോ എന്നത് വർഷങ്ങളായി ഒരു അന്താരാഷ്ട്ര തർക്കവിഷയമാണ്. ഒരു തടാകമായി കണക്കാക്കുകയാണെങ്കിൽ, അതിന്റെ വിഭവങ്ങൾ തീരദേശ രാജ്യങ്ങൾ തുല്യമായി പങ്കിടണം. എന്നാൽ ഒരു കടലായി കണക്കാക്കിയാൽ, അന്താരാഷ്ട്ര സമുദ്ര നിയമം അനുസരിച്ച് ഓരോ രാജ്യത്തിനും അതിന്റെ തീരപ്രദേശത്ത് ഒരു നിശ്ചിത ദൂരം വരെ പ്രത്യേക സാമ്പത്തിക മേഖല ലഭിക്കും. ഈ തർക്കം എണ്ണയുടെയും പ്രകൃതിവാതകത്തിന്റെയും അവകാശങ്ങൾ, മത്സ്യബന്ധന അവകാശങ്ങൾ, കപ്പൽ ഗതാഗത നിയമങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം സ്വാധീനിക്കുന്നു. 2018-ൽ, തീരദേശ രാജ്യങ്ങൾ ഒരു ഉടമ്പടിയിൽ ഒപ്പുവെച്ചുകൊണ്ട് ഈ വിഷയത്തിൽ ഒരു പരിഹാരം കണ്ടെത്താൻ ശ്രമിച്ചിട്ടുണ്ട്.

🧠 രസകരവും അപൂർവവുമായ വസ്തുതകൾ

കാസ്പിയൻ കടലിന് പല സംസ്കാരങ്ങളിലും വ്യത്യസ്ത പേരുകളുണ്ട്, ഉദാഹരണത്തിന് ‘ഖസാർ കടൽ’ (Khazar Sea) എന്ന് തുർക്കിഷ് ഭാഷയിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
ഇത് ഒരു ‘കടൽ’ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും, സമുദ്രങ്ങളുമായി നേരിട്ട് ബന്ധമില്ലാത്തതിനാൽ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി ഇത് ഒരു തടാകമാണ്.
ലോകത്തിലെ സ്റ്റർജൻ മത്സ്യങ്ങളുടെ 90% വും ഇവിടെയാണ് കാണപ്പെടുന്നത്.
കാസ്പിയൻ കടലിന്റെ ജലനിരപ്പ് ചരിത്രത്തിലുടനീളം വലിയ തോതിൽ വ്യത്യാസപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്, ഇത് കാലാവസ്ഥാ മാറ്റങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഇതൊരു എൻഡോർഹെയ്ക് (endorheic) തടമാണ്, അതായത് നദികൾ ഇതിലേക്ക് ഒഴുകിയെത്തുന്നു, പക്ഷേ ഒരു നദിയും ഇതിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്ക് ഒഴുകുന്നില്ല.

👤 ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രധാന വ്യക്തികൾ

പീറ്റർ ദി ഗ്രേറ്റ് (Peter the Great): 18-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ റഷ്യൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം കാസ്പിയൻ കടൽ മേഖലയിൽ റഷ്യയുടെ സ്വാധീനം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിൽ പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു. ഈ മേഖലയിൽ നാവിക ശക്തി വികസിപ്പിക്കാനും വ്യാപാര ബന്ധങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കാനും അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചു.
നിക്കോളായ് വാവിലോവ് (Nikolai Vavilov): പ്രമുഖ റഷ്യൻ സസ്യശാസ്ത്രജ്ഞനും ജനിതകശാസ്ത്രജ്ഞനുമായിരുന്ന വാവിലോവ്, കാസ്പിയൻ കടലിന്റെ തീരപ്രദേശങ്ങളിലെ സസ്യജന്തുജാലങ്ങളെക്കുറിച്ച് വിപുലമായ പഠനങ്ങൾ നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. കാർഷിക ജൈവവൈവിധ്യ സംരക്ഷണത്തിന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പഠനങ്ങൾ വലിയ സംഭാവനകൾ നൽകി.
അലക്സാണ്ടർ ദി ഗ്രേറ്റ് (Alexander the Great): പുരാതന ലോകത്തിലെ മഹാനായ സൈന്യാധിപനായ അലക്സാണ്ടർ, തന്റെ പടയോട്ടങ്ങളുടെ ഭാഗമായി കാസ്പിയൻ കടലിന്റെ കിഴക്കൻ തീരങ്ങളിലൂടെ സഞ്ചരിച്ചതായി ചരിത്രരേഖകൾ പറയുന്നു. ഈ മേഖലയുടെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ പ്രാധാന്യം ആദ്യമായി തിരിച്ചറിഞ്ഞവരിൽ ഒരാളായി അദ്ദേഹത്തെ കണക്കാക്കുന്നു.

⏳ പ്രധാന സംഭവങ്ങളുടെ ടൈംലൈൻ

ബി.സി. 6-ാം നൂറ്റാണ്ട്: ആദ്യകാല ഗ്രീക്ക് ചരിത്രകാരന്മാർ കാസ്പിയൻ കടലിനെക്കുറിച്ച് അവരുടെ രേഖകളിൽ പരാമർശിച്ചു തുടങ്ങി, ഇത് യൂറോപ്യൻ ലോകത്തിന് ഈ ജലാശയത്തെ പരിചയപ്പെടുത്തി.
1722-1723: റഷ്യൻ ചക്രവർത്തി പീറ്റർ ദി ഗ്രേറ്റ് കാസ്പിയൻ തീരങ്ങളിൽ സൈനിക പ്രചാരണങ്ങൾ നടത്തി, റഷ്യൻ സാമ്രാജ്യം ഈ മേഖലയിൽ തങ്ങളുടെ സ്വാധീനം വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി.
1921: സോവിയറ്റ് യൂണിയനും പേർഷ്യയും (ഇന്നത്തെ ഇറാൻ) തമ്മിൽ കാസ്പിയൻ കടലിന്റെ ഉപയോഗം, നാവിഗേഷൻ, മത്സ്യബന്ധനം എന്നിവ സംബന്ധിച്ച ഉടമ്പടി ഒപ്പുവെച്ചു.
1991: സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ തകർച്ചയോടെ കസാഖ്സ്ഥാൻ, തുർക്ക്മെനിസ്ഥാൻ, അസർബൈജാൻ എന്നീ മൂന്ന് പുതിയ തീരദേശ രാജ്യങ്ങൾ നിലവിൽ വന്നു. ഇത് കാസ്പിയൻ കടലിന്റെ നിയമപരമായ പദവിയെക്കുറിച്ചുള്ള തർക്കങ്ങൾക്ക് വഴിതെളിച്ചു.
2018: കാസ്പിയൻ കടലിന്റെ നിയമപരമായ പദവി സംബന്ധിച്ച് തീരദേശ രാജ്യങ്ങളായ റഷ്യ, കസാഖ്സ്ഥാൻ, തുർക്ക്മെനിസ്ഥാൻ, ഇറാൻ, അസർബൈജാൻ എന്നിവർ ചേർന്ന് ഒരു ചരിത്രപരമായ ഉടമ്പടിയിൽ ഒപ്പുവെച്ചു.